Συγκαλυμμένος πλεονασμός

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Σκέφτομαι τώρα πως υπάρχουν περιπτώσεις λέξεων όπου υφίσταται ένας σημασιολογικός πλεονασμός δίχως όμως αυτό να είναι προφανές.

Λέμε για παράδειγμα σπιτονοικοκυρά κι έχουμε σε αυτήν την λέξη μαζί σπίτι και οίκος. Γιατί; Καταρχήν, εδώ το "ν" τής λέξης νοικοκυρά είναι το τελικό ν τού άρθρου που εκ παραδρομής κόλλησε στην λέξη κι έμεινε, δηλ.: τον οικοκύρη έδωσε τον νοικοκύρη. Έτσι με αυτό το αρχικό ν η λέξη θόλωσε γιατί αντί για /ίκο/ ακούς /νίκο/ και αφού ο οίκος σε αυτήν την λέξη έπαψε να είναι τόσο προφανής, ξανακολλήσαμε μπροστά το πιο σύγχρονο και λαϊκό σπίτι.

Πλεονασμός υπάρχει και στην λέξη λυκόφως αφού η λέξη δεν προέρχεται από τον λύκο, όπως μάς δίνεται η εντύπωση, αλλά από κάποια λέξη λύκη που σήμαινε "πρωινό φως" (ομόρριζη με το το λατινικό lux = φως). Έτσι εδώ έχουμε δύο συνθετικά που σημαίνουν... φως!

Μια κάπως διαφορετική περίπτωση: στέκομαι στην ουρά, στην τράπεζα, και διαβάζω την αναρτημένη προειδοποίηση προς επίδοξους ληστές, πως το χρηματοκιβώτιο λειτουργεί με "χρονοκαθυστέρηση" και σκέφτομαι πως η καθυστέρηση γενικώς εννοείται ως προς τον χρόνο. Ακόμα κι όταν μιλάμε για έναν άνθρωπο με καθυστερημένη νοητική ανάπτυξη, αυτή νοείται προς τον χρόνο, πως στην ηλικία του θα έπρεπε να μπορεί περισσότερα. Νομίζω λοιπόν πως η λέξη καθυστέρηση αρκεί όμως προφανώς προστέθηκε η λέξη χρόνος για να δώσει έμφαση.

Φυσικά δεν υπάρχει λόγος για κάποια "διόρθωση" καθώς πρόκειται για όμορφες λέξεις που τις έχει καθιερώσει η χρήση.

:)
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Μιλάμε για την λίμνη τού Λοχ Νες όταν λοχ (loch) είναι μια γοϊδελική λέξη που σημαίνει… λίμνη! Οπότε, κατά κάποιον τρόπο λέμε λίμνη Λίμνη Νες!

Βεβαίως η λέξη λοχ είναι τελείως αδιαφανής και το όνομα τής συγκεκριμένη διάσημης λίμνης είναι πλέον Λοχ Νες ειδικά έτσι όπως έχει αποκτήσει παγκόσμια φήμη ακριβώς με αυτό το όνομα, πέρα από τα στενά γεωγραφικά και γλωσσικά όρια τής Σκοτίας, τόσο που ακόμα και στα Αγγλικά να μιλάμε για Loch Ness Lake.
 

Λορένα

Πολεμίστρια του Φωτός
Και ομως Φαρε.. αν εβλεπες στην τραπεζα την ταμπελα : "το χρηματοκιβωτιο λειτουργει με καθυστερηση", εισαι σιγουρος πως θα επιανες αμεσως το νοημα; (νομιζω πως πιο κατω λεει και την ακριβη ωρα της καθυστερησης, τριαντα λεπτα συνηθως, αλλα.. αν δεν εβαζε αυτο το προσθετο; )

Προσωπικα θα ειχα κολλησει το βλεμμα στην ταμπελα, προσπαθωντας να καταλαβω, τι σόι καθυστερηση ειναι αυτη και μαλλον θα το απεδιδα στο ελλατωματικο χρηματοκιβωτιο :)))) που δεν φτιαχνουν, ενω με το χρονο-καθυστερηση μπροστα, καταλαβαινεις αμεσως πως το καθυστερουν επιδητες σε περιπτωση ληστειας.

Οσο για την λιμνη.. αν πηγαινες εκει και ρωταγες πως λεγεται, θα σου ελεγαν : Λοχ Νες (σαν να λεμε : λιμνη Πλαστηρα), αλλα επειδη ειναι αλλη γλωσσα και ολοι (μαλλον) δεν ξερουν τι σημαινει "Λοχ" (εκτος αν ελεγαν λέικ) πιθανον να απαντησεις σε οποιον σε ρωτησει στην πατριδα τι ειδες εκει που πηγες : "ειδα την λιμνη Λοχ Νες", και καθαρισες :))))
 
Last edited:

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Λορένα, και σε μένα κάπως έτσι λειτουργεί και νομίζω πως είναι επειδή συνηθίσαμε πια την χρονοκαθυστέρηση.

Πάντως νομίζω πως είναι αρκετά διαφωτιστικό να πεις "το χρηματοκιβώτιο ανοίγει με καθυστέρηση". Ίσως να εξηγούσες μονάχα κάτι παραπάνω πως αυτό είναι ηθελημένο, δηλ. κάτι σαν: "το χρηματοκιβώτιο ανοίγει με προρυθμισμένη καθυστέρηση".
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Άλλη περίπτωση κρυφού πλεονασμού είναι αυτή τής φράσης "από ανέκαθεν", αφού το επίθημα -θεν σήμαινε στα αρχαία κάτι σαν "από".

Έτσι όταν λέμε "από ανέκαθεν" είναι περίπου σαν να λέμε "από από πάντα". :ρ Μερικοί μάλιστα ισχυρίζονται πως η συγκεκριμένη έκφραση είναι εσφαλμένη και πως πρέπει να λέμε αποκλειστικά και μόνο σκέτο "ανέκαθεν".

Προσωπικά πιστεύω πως καί το σκέτο "ανέκαθεν" καί το "από ανέκαθεν" ακούγονται φυσικά στα Νέα Ελληνικά και πως είναι σωστά κι υπάρχει εδώ κι η σχετική τοποθέτηση.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Παρεμπιπτόντως, τον συγκαλυμμένο πλεονασμό γενικώς σε αυτό το νήμα δεν τον αναφέρω σαν λάθος αλλά σαν ενδιαφέρον γλωσσικό φαινόμενο. Το παράδειγμά σου, πάντως, είναι ακριβώς μέσα στο πνεύμα καθώς στην λ. αστυνομία δεν είναι πια προφανής η παραπομπή σε πόλη.

Είσαι η πρώτη πέρα από εμένα που συνέδραμε! :μπράβο:
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Οσο για την χρονοκαθυστερηση, πιστευω οτι η σκετη καθυστερηση εννοει κυρίως ένα είδος βλάβης ή δυσλειτουργίας. Η χρονοκαθυστέρηση κανει σαφές οτι πρόκειται για χρονομετρημένη καθυστέρηση που βασιζεται σε συγκεκριμενο χρόνο και οχι πχ στη γραφειοκρατεία ή στο ξεφρακάρισμα του χρηματοκιβωτίου :χαχα:

Προσπαθω να θυμηθω καποια αλλη πλεοναστική λέξη και το μονο που μπορω να σκεφτω ειναι το εξης που μου έκανε εντύπωση μικρός: το 'δωμάτιο' και η 'κάμαρα' συνήθως αναφέρονται στο προσωπικό δωμάτιο των παιδιών (πχ 'το δωμάτιο μου' = 'αυτό που κοιμαμαι και μελεταω και παίζω'), και την κάμαρα που κοιμούνται οι γονείς. Το υπνοδωμάτιο και η κρεβατοκάμαρα μου φαινοτνταν πλεονασμοί.

Βεβαια στην πραγματικότητα μπορεί η κάμαρα να προήλθε απο την κρεβατοκάμαρα απο απλοποίηση :)
 
Last edited:

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
δωμάτιο και κάμαρα είναι λέξεις ταυτόσημες και αναφέρονται σε οποιοδήποτε δωμάτιο. Με το κάμαρα/κάμαρη, πράγματι, μπορεί κάποιος να αναφερθεί και ειδικότερα στο υπνοδωμάτιο. Όμως, βέβαια, μήτε στο υπνοδωμάτιο μήτε στην κρεβατοκάμαρα έχουμε πλεονασμό.
:)

Επίσης, να πούμε πως η λέξη κρεβατοκάμαρα είναι σύνθετη και άρα προήρθε από τα δυο συνθετικά της και έτσι δεν είναι η λ. κάμαρα που προέκυψε από την κρεβατοκάμαρα, όπως έκανες την σκέψη, Αντέρωτα.

Κι ας κλείσουμε με μια ετυμολογία: η λ. καμάρα (προφανώς από αψιδωτά δωμάτια) πέρασε στα Λατινικά ως camera/camara με την σημασία δωμάτιο κι από εκεί επέστρεψε στα Ελληνικά με την νέα σημασία και τόνο μεταβιβασμένο, ως αντιδάνειο.
 

Ρεγινόρα

Κοινωνός
Άλλη περίπτωση κρυφού πλεονασμού είναι αυτή τής φράσης "από ανέκαθεν", αφού το επίθημα -θεν σήμαινε στα αρχαία κάτι σαν "από".

Έτσι όταν λέμε "από ανέκαθεν" είναι περίπου σαν να λέμε "από από πάντα". :ρ Μερικοί μάλιστα ισχυρίζονται πως η συγκεκριμένη έκφραση είναι εσφαλμένη και πως πρέπει να λέμε αποκλειστικά και μόνο σκέτο "ανέκαθεν".

Προσωπικά πιστεύω πως καί το σκέτο "ανέκαθεν" καί το "από ανέκαθεν" ακούγονται φυσικά στα Νέα Ελληνικά και πως είναι σωστά κι υπάρχει εδώ κι η σχετική τοποθέτηση.
Το πιο τρελό που έχω ακούσει είναι το "εξ απ'ανέκαθεν". Εκεί να δεις πλεονασμό!!!
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Προσωπικα τα απ' ανέκαθεν και εξ' απ' ανέκαθεν τα έχω ακούσει μόνο ως αστεία :)
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Οι πλεονασμοι ειναι επισήμως μερος της νομικης γραμματείας στα Αγγλικα. Η πιο γνωστή νομικίστικη φράση που ακούμε ίσως είναι το 'cease and desist' που θα το μετέφραζα "παύω και σταματώ" :Ρ

Περισσότερα παραδείγματα: http://en.wikipedia.org/wiki/Legal_doublet

Να σημειωσω οτι τα σύγχρονα Αγγλικα έχουν ένα παράξενο 'πλουτο' στο λεξιλόγιο τους, εφοσον ειναι αμάλγαμα Γερμανικής και Λατινικής γλώσσας. Μια λατινογενης λεξη μπορει να εχει ίδιο ή παραπλήσιο νόημα με μία αμιγώς αγγλική.
 

Ρεγινόρα

Κοινωνός
Μερικές εκφράσεις που έχω ακούσει και ταιριάζουν εδώ:

"Ποτέ δεν κάνω προβλέψεις για το μέλλον".
"Οι ορειβάτες αναρριχήθηκαν στο βουνό".

Επίσης: "ανεβαίνω την ανηφόρα" ή αντίστοιχα "κατεβαίνω την κατηφόρα" αντί των ρημάτων ανηφορίζω και κατηφορίζω... ;)
 

Χρυσηίδα

Κοινωνός
Η γλώσσα έχει αναρίθμητους τρόπους έκφρασης. Ο κάθε ομιλητής μπορεί να επιλέξει από αυτούς ανάλογα με τις εμπειρίες του, την έκθεσή του στη γλώσσα, τις γνώσεις τους και το προσωπικό τους γούστο.

Ακόμα και στην παραπάνω πρότασή μου, το "προσωπικό γούστο" θα μπορούσε θα θεωρηθεί πλεονασμός. Αλλά υπάρχουν πολλοί λόγοι που το χρησιμοποίησα, με κυριότερο την έμφαση που ήθελα να δώσω.

Όσο για το "ανέβηκα την ανηφόρα" κλπ, το βρίσκω απλό κι ωραίο. Δεν εντοπίζω κανέναν πλεονασμό εκεί, παρά μόνο μια "περίφραση" που προτίμησε ο ομιλητής, έναντι του μονολεκτικού ρήματος.
 
Last edited:

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
"Ποτέ δεν κάνω προβλέψεις για το μέλλον".
"Οι ορειβάτες αναρριχήθηκαν στο βουνό".

Επίσης: "ανεβαίνω την ανηφόρα" ή αντίστοιχα "κατεβαίνω την κατηφόρα" αντί των ρημάτων ανηφορίζω και κατηφορίζω... ;)
Οι προβλέψεις αφορούν πάντα το μέλλον οπότε εκεί, πράγματι, υπάρχει πλεονασμός. Οι ορειβάτες, όμως, μπορούν να αναρριχηθούν και σε άλλα πράγματα πέρα από το βουνό οπότε εκεί ίσως και να μην υπάρχει πλεονασμός αν και καλά έκανες και το σημείωσες.

Εγώ θα θυμίσω την φράση είπα κι ελάλησα (και αμαρτία ουκ έχω) :)

Μια άλλη περίπτωση είναι το πολύ καθημερινό "κοίτα να δεις..." παρότι το κοιτώ και το βλέπω έχουν μια λεπτή σημασιολογική διάκριση. Αντίστοιχη περίπτωση μοιάζει να είναι το αγγλικό lo and behold το οποίο κι αυτό φαίνεται πως σημαίνει κάτι σαν "κοίτα και δες."
 

Ρεγινόρα

Κοινωνός
Όσο για το "ανέβηκα την ανηφόρα" κλπ, το βρίσκω απλό κι ωραίο. Δεν εντοπίζω κανέναν πλεονασμό εκεί, παρά μόνο μια "περίφραση" που προτίμησε ο ομιλητής, έναντι του μονολεκτικού ρήματος.
Μα την ανηφόρα δεν μπορείς παρά να την... ανέβεις!
:χαχα:
 
Ορειβασία/Αναρρίχηση. Δύο διαφορετικά πράγματα το καθένα με διαφορετικους βαθμούς ασφαλείας, διαφορετικά παπούτσια,διαφρετική εξάρτυση. Εχω κάνει στη (μακρόχρονη) ζωή μου πολύ ορειβασία αλλά καμμιά αναρρίχηση, όχι πως δε δοκίμασα αλλά δε μου βγήκε! Νομίζω αναρριχήθηκα στο βουνό είναι λάθος και όχι πλεονασμός...
 

Χρυσηίδα

Κοινωνός
Μα την ανηφόρα δεν μπορείς παρά να την... ανέβεις! :χαχα:
Σαφώς και όχι. Μια ανηφόρα μπορείς να την σκεφτείς, να την ονειρευτείς, να την ζωγραφίσεις, να την σχεδιάσεις, να την σκάψεις, να την βομβαρδίσεις...
 

Ρεγινόρα

Κοινωνός
Σαφώς και όχι. Μια ανηφόρα μπορείς να την σκεφτείς, να την ονειρευτείς, να την ζωγραφίσεις, να την σχεδιάσεις, να την σκάψεις, να την βομβαρδίσεις...
Χρυς μιλάω πάντα σε συνάρτηση με την έννοια του διαβαίνω κάτι, του περπατάω κάπου. Γι'αυτό και το "ανεβαίνω την ανηφόρα". Στις περιπτώσεις που αναφέρεις, δεν θα υπήρχε καν λόγος για αναφορά σ'αυτό το νήμα.
 
Last edited:
Top