Λαϊκές προλήψεις και δοξασίες

[Λευτέρης Λ]

Σε μια συζήτηση στο Ομιλητήριο - και μετά από μια παρατήρηση που έκανα - η Πεταλούδα με προέτρεψε να ανοίξω ένα νήμα στο οποίο να συγκεντρώνουμε σιγά σιγά διάφορες λαϊκές προλήψεις, δεισιδαιμονίες και δοξασίες, απ’ αυτές που όλοι μας κατά καιρούς έχουμε ακούσει να κυκλοφορούν. Μπορεί να υποκρύπτουν σοβαρό νόημα ή να έχουν χιουμοριστικό περιεχόμενο, να είναι γνωστές σε όλους μας ή πρωτάκουστες.
Έτσι ή αλλιώς, αποτελούν κομμάτι της λαϊκής παράδοσης και είναι σίγουρο ότι ο καθένας από μας θα έχει ακούσει κάτι σχετικό, από τα πιο συνηθισμένα ως τα πιο απίθανα.

Εννοείται ότι η ουσία του θέματος δεν είναι το κατά πόσο ή όχι ισχύουν, καθώς από όλες σχεδόν απουσιάζει το λογικό υπόβαθρο. Μια ανθολόγησή τους όμως θα είχε ενδιαφέρον, καθώς αποτελεί ουσιαστικά μια απόπειρα καταγραφής μιας από τις εκφάνσεις της λαϊκής παράδοσης, όπως αυτή εκδηλώνεται στη διαδρομή του χρόνου.

Ίσως μάλιστα το μεγαλύτερο ενδιαφέρον να εστιαζόταν στις περιπτώσεις όπου κάποιος από εμάς θα μπορούσε να παραθέσει και κάποια ερμηνεία για την πρόληψη ή τη δοξασία που θα παραθέσει. Τι μπορεί να σημαίνει δηλαδή, ή από πού προέρχεται.

Ξεκινάω με 2-3 που μου έρχονται πρόχειρα στο μυαλό.

• Δεν δίνεις ψωμί στον γείτονα μετά τη δύση του ήλιου ("για να μην το δουν τα άστρα"), εκτός αν έχεις φροντίσει να το καλύψεις με μια πετσέτα
• Δεν δανείζεις ποτέ και για κανένα λόγο μαχαίρι που είναι του σπιτιού
• Αν κάποιος φεύγει από το σπίτι τη στιγμή που η νοικοκυρά σκουπίζει, πρέπει να σταματήσει αμέσως το σκούπισμα

Παραδίδω τη σκυτάλη…

 

[Δρουγγάριος]

Κάτι θυμάμαι από το χωριό στην Καλαμάτα ότι δε πρέπει να δίνεις χέρι χέρι το βραστό αυγό, νομίζω γιατί θα τσακωθείς...

 

[Πεταλούδα]

Είπαμε αρκετές τέτοιες φράσεις στο ομιλητήριο και θα τις καταγράψουμε σιγά σιγά κι αυτές στο νήμα. Μία από αυτές ήταν τώρα φταρνίστηκα γιατί κάποιος με μελέταγε.
Με το μαχαίρι που διάβασα πιο πάνω, θυμήθηκα ότι αν θες να δώσεις σε κάποιον ψαλίδι, δεν του το δίνεις στο χέρι, αλλά το ακουμπάς κάπου για να το πάρει μόνος του, αλλιώς θα μαλώσετε.
Ακόμα, μου είχε κάνει παρατήρηση ηλικιωμένη, σε τραπέζι φίλων (γάμου; αρραβώνα; δεν θυμάμαι καλά..) όταν στο τέλος πήρα και τίναξα το τραπεζομάντιλο, γιατί λέει είναι γουρσουζιά. Όμως το συμβάν έληξε ομαλά, όταν την διαβεβαίωσα κατηγορηματικά, ότι αφού δεν το ήξερα, δεν πιάνει.

Αυτά για αρχή.. ))

 

[Αλίκη]

Ακόμα, μου είχε κάνει παρατήρηση ηλικιωμένη, σε τραπέζι φίλων (γάμου; αρραβώνα; δεν θυμάμαι καλά..) όταν στο τέλος πήρα και τίναξα το τραπεζομάντιλο, γιατί λέει είναι γουρσουζιά.

Κ συγγνωμη τι θα το κανανε; θα το κρατουσαν με τα ψιχουλα για να μη διαλυθει ο γαμος τους;;

-Γιατι χωρισατε;
-Καποιος ειχε τιναξει το τραπεζομαντηλο
:χαχαχα:

 

[Πεταλούδα]

Κάπως έτσι λειτουργούν πολλές από τις προλήψεις, Αλίκη. Κάτι κάνουν αλλά δεν ρώτησα, αν μάθω θα το σημειώσω στο νήμα.

 

[Μανταλενα]

αν θες να δώσεις σε κάποιον ψαλίδι, δεν του το δίνεις στο χέρι, αλλά το ακουμπάς κάπου για να το πάρει μόνος του, αλλιώς θα μαλώσετε.

αυτο ακριβως το ξερω με την αλατιερα

επισης :δε μασαμε τσιχλα το βραδυ γιατι λεει... τριζουν τα κοκκαλα των πεθαμενων (μα πως φαινονται τωρα γραμμενα..κ ομως ετσι λενε στο χωριο μου)

& δεν τιναζουμε το βραδυ το τραπεζομαντηλο γιατι ειναι γρουσουζια, φτωχεια, ερχονται τα πνευματα κ αλλα τετοια χαριτωμενα

(μ'αρεσει πολυ η υπαρξη ολων αυτων των προληψεων κ των δοξασιων, τις βρισκω ενδιαφερουσες ,εχουν επιβιωσει στο περασμα του χρονου κ ειναι μια μορφη της λαικης μας παραδοσης )

 

[Αμελί]

Επίσης δεν τσουγκρίζουμε ποτέ τα ποτήρια μας όταν πίνουμε νερό γιατί αλλιώς προμηνύεται τσακωμός )

 

[Διας]

Όπως έλεγα και στο ομηλιτίριο, όταν ανοίγεις ένα καινούργιο σακουλάκι με γαριδάκια, αυτός που το αγόρασε πρέπει να φάει το πρώτο, αλλιώς αυτός που θα του το φάι θα του κλέψει τι γυναίκα.
Όταν τελειώνεις το φαγητό σου ΔΕΝ πρέπει να αφήσεις μια μπουκιά γιατί θα σε αφήσει η γυναίκα σου (πολλές μπορείς να αφήσεις!!)

αν σε ξύνει η μύτη ή το αριστερό χέρι θα φας ξύλο! από την άλλη αν σε ξύνει το δεξί θα πάρεις χρήματα.

Αν παίζει το μάτι σου, κάποιον θα δεις (κάποιον που δεν περιμένεις)

αν σε καίνε τα αυτιά σε κακολογάνε

Επίσης δεν τσουγκρίζουμε με ελληνικό καφέ (και γενικά με καφέ) γιατί θυμίζει κηδεία (με το νερό δεν υπάρχει πρόβλημα).

Όταν κάποιος φεύγει για ταξίδι του ρίχνεις από πίσω νερό για καλό ταξίδι (στο χωριό μου δεν το χω δει, αλλά το έχω δει εδώ στην πόλη!)

Επίσης για παρηγοριά στον άρρωστο...

Αν πέσεις μεγαλώνεις, αν σου χυθεί ο καφές είναι λεφτά και γενικά ότι στραβό σου συμβεί υπάρχει κάτι καλό να γίνει μετά.

 

[Λευτέρης Λ]

Μερικά ακόμα, πιστεύω απο τα πιο διαδεδομένα και μάλλον χιουμοριστικά:

* δεν ευχόμαστε ποτέ καλό κυνήγι ή καλό ψάρεμα σε κυνηγό ή ψαρά. Ούτε πουλί πετάμενο δε θα δει ο ένας, όσο για τον άλλο, ούτε σπάρο
( ψιλοάσχετο, αλλά στα μέρη μου για να πειράξεις κάποιον ανέμελο ψαρά που την έχει καταβρεί με το καλάμι του ή την πετονιά φωνάζεις δυνατά ΚΑΒΟΥΡΑΣΣΣΣΣΣΣΣΣΣΣ!!!!!!!)

* όταν θέλουμε να φύγει κάποιος ανεπιθύμητος επισκέπτης, ρίχνουμε διακριτικά μερικούς κόκκους αλάτι πίσω απο την καρέκλα που κάθεται

* όταν βρέχει σε γάμο, υπάρχει η δοξασία ότι η νύφη "θα τρώει σε τσουκάλι", δηλ. δε θα περνάει και πολύ πλουσιοπάροχα

 

[Οκτάνα]

Εγώ ξέρω μόνο αυτό που λέει οτι δεν κάνει να γεμίζεις ψίχουλα το τραπέζι όταν τρως γιατί θα παντρευτείς "γύφτο" (συγνώμη για τη λέξη). Προσωπικά απεχθάνομαι τις προλήψεις και τις δοξασίες και ούτε γραφικές ούτε όμορφες τις βρίσκω.

 

[Φανφαρλό]

Με το μαχαίρι που διάβασα πιο πάνω, θυμήθηκα ότι αν θες να δώσεις σε κάποιον ψαλίδι, δεν του το δίνεις στο χέρι, αλλά το ακουμπάς κάπου για να το πάρει μόνος του, αλλιώς θα μαλώσετε.

Εγώ αυτό το ξέρω με μαχαίρι δηλαδή το μαχαίρι δεν το δίνει στο χέρι του άλλου το αφήνεις κάτω και το παίρνει αυτός που το χρειάζεται.Ενδιαφέρον το νέο νήμα,θα έχει πλάκα να καταγράφουμε πράγματα τις καθημερινότητάς μας και να βλέπουμε την εναλλακτική ιστορία που γνωρίζει...

 

[Φαροφύλακας]

Όταν γεμίζεις τα ποτήρια με κάποιο ποτό σε αυτόν που πέφτουν οι τελευταίες σταγόνες λέμε πως αυτός θα πάρει τις γυναίκες. Οπότε γενικότερα αυτός που σερβίρει φροντίζει να ρίξει τις τελευταίες σταγόνες στο ποτήρι του.

"Γούρι" λέμε κι όταν σκάσει κάτι. Σκεφτόμουν πως το κάνουμε αυτό για να μην κακοκαρδίζουμε αυτόν που έκανε την ζημιά πράγμα που μάλλον είναι η περίπτωση και για τον καφέ που χύνεται στο κουβάλημα και λέμε πως θα πάρει λεφτά αυτός που είναι να το πιει.

Όμοια με την Οκτάνα, δεν τρέφω καμία εκτίμηση για τις λαϊκές δεισιδαιμονίες στις οποίες εντάσσω και τα ζώδια (καθώς και άλλα πολύ πιο αποδεκτά πράγματα). Πιστεύω πως ο λαός αδυνατεί να αφομοιώσει την πολλή γνώση που έχει κατακτήσει το είδος μας και οπισθοδρομεί.

Επίσης, πάντα έκανα ό,τι θεωρείται κακό και γουρσουζιά για το γούστο. Ποτέ δεν είδα κάτι από αυτά να επαληθεύεται.

 

[Φανφαρλό]

Ένα καλό είναι το "Μη σφυρίζεις μετά τις 12 τη νύχτα γιατί θα ξυπνήσεις τα πνεύματα".Να πω σ'αυτό το σημείο πως για χρόνια η μικρή μου αδελφή δεν με άφηνε να σφυρίζω τα βράδυα
Κλασικό και αγαπημένο το "Μη περνάς κάτω από σκαλωσιές και ταμπέλες γιατί είναι γρουσουζιά".Και και "Μην λούζεσαι την μεγάλη παρασκευή γιατί για την υπόλοιπη χρονιά θα πονάει το κεφάλι σου"
Καλά είναι πόρωση....Επίσης επειδή διαβάζω για χωριά...εγώ δεν έχω, οι προπαπς ήταν μετανάστες πόντιοι απο τη μία σμυρνιώτες απο την άλλη(ακριβώς που μην ρωτάτε) και όσοι είστε από εκεί θα δείτε ότι ξέρετε πιο πολλά απ' όσα νομίζεται

 

[Πιούζυ]

Όπως έλεγα και στο ομηλιτίριο, όταν ανοίγεις ένα καινούργιο σακουλάκι με γαριδάκια, αυτός που το αγόρασε πρέπει να φάει το πρώτο, αλλιώς αυτός που θα του το φάι θα του κλέψει τι γυναίκα.

Κατι αναλογο εχω ακουσει και για την πρωτη γουλια. Χτες ηπια πρωτη απο το μιλκσεηκ μιας φιλης και ειχα στο νου μου αυτη την δεισιδαιμονια. Αν χωρισει, να νιωθω υπευθυνη;

 

[Φαροφύλακας]

Εξαρτάται αν θα καταλήξει σε σένα ο γκόμενος

Άλλο: όταν πίνεις από το ποτήρι του άλλου μαθαίνεις τα μυστικά του.

 

[Αλίκη]

Το αλλο που λεει "Καθε φορα που αναβεις τσιγαρο απο κερι πεθαινει ενας ναυτης" το ξερετε;;
Εχουν πολυ γουστο αυτες οι προληψεις κ δοξασιες, επειδη ειναι ακριβως αυτο: προληψεις κ δοξασιες, ξερεις οτι δεν ισχυουν κ το διασκεδαζεις με αυτα που εχει βγαλει ο κοσμος.

Παρεπιπτοντως οταν εχει φαγουρα το δεξι χερι δινεις λεφτα, οταν εχει φαγουρα το αριστερο παιρνεις. Θα γαργαλαω το αριστερο μ'ενα φτερο γτ τωρα τελευταια εχω πολλες οικονομικες στενοτητες :χαχαχα:

 

[Πεταλούδα]

Ενδιαφέρον έχει ότι κάποιες προλήψεις τις έχω ακούσει, με άλλα όμως αποτελέσματα:

* όταν βρέχει σε γάμο, υπάρχει η δοξασία ότι η νύφη "θα τρώει σε τσουκάλι", δηλ. δε θα περνάει και πολύ πλουσιοπάροχα

Όταν βρέχει λέει σε γάμο, κλαίει η νύφη (από χαρά; από απελπισία; δεν διευκρινίζεται )

Όταν γεμίζεις τα ποτήρια με κάποιο ποτό σε αυτόν που πέφτουν οι τελευταίες σταγόνες λέμε πως αυτός θα πάρει τις γυναίκες. Οπότε γενικότερα αυτός που σερβίρει φροντίζει να ρίξει τις τελευταίες σταγόνες στο ποτήρι του.

Εγώ έχω ακούσει ότι σε όποιον πέφτουν οι τελευταίες σταγόνες στο ποτήρι του, θα καλοπαντρευτεί. Οι ελεύθεροι παρακαλώ να ψάξουν το θέμα, δηλαδή ποιο από τα δύο ισχύει, μην τυχόν σε άλλο ποντάρουν και άλλο τους.. προκύψει.

 

[Λευτέρης Λ]

Ακόμα 2-3...

* Όταν σε μια συζήτηση πρέπει να χρησιμοποιήσεις τη λέξη "ποντίκι" και βρίσκεσαι μέσα σε σπίτι, το λές "κουφό"

*Δεν πρέπει να μετράει κανείς τα αστέρια, γιατί το πρόσωπό του θα γεμίσει σπυριά

* Δεν μετράμε ποτέ τις φέτες του ψωμιού που υπάρχουν στο τραπέζι

 

[Πεταλούδα]

Ακόμα, μου είχε κάνει παρατήρηση ηλικιωμένη, σε τραπέζι φίλων (γάμου; αρραβώνα; δεν θυμάμαι καλά..) όταν στο τέλος πήρα και τίναξα το τραπεζομάντιλο, γιατί λέει είναι γουρσουζιά. Όμως το συμβάν έληξε ομαλά, όταν την διαβεβαίωσα κατηγορηματικά, ότι αφού δεν το ήξερα, δεν πιάνει.

Ρώτησα και θυμόμουν λάθος για την περίσταση, δεν ήταν κάποια ιδιαίτερη βραδιά. Ισχύει αυτό που είπε πιο κάτω η Μανταλένα,

δεν τιναζουμε το βραδυ το τραπεζομαντηλο γιατι ειναι γρουσουζια, φτωχεια, ερχονται τα πνευματα κ αλλα τετοια χαριτωμενα

Άλλο: αν δεις μαύρη γάτα είναι γουρσουζιά. Προσωπικά αγαπώ πολύ τις γάτες και η πρώτη που είχα ήταν κατάμαυρη με πράσινα μάτια, μια ομορφιά! ))

 

[Λοανα]

Σύμφωνα με την -ποντιακής επίσης καταγωγής -γιαγιά μου,καθ'όλη τη διάρκεια του δωδεκαημέρου απαγορεύεται να κάνεις δουλειές μετά τη δύση του ήλιου γιατί θα έρθουν οι καλικάντζαροι και θα σου πάρουν τη φωνή!!!