Εικονογραφήγημα/Εικονιστορία/Εικονιστόρημα (graphic novel)

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Χαίρομαι που βλέπω εδώ το νημάτιο του Αντέρωτα "V for Vendetta" ("Βήτα για Βεντέτα"; :)) ) και θα ήθελα να πω δυο λόγια για το συγκεκριμένο υποφόρουμ των Εικονογραφηγημάτων.

Δεν ξέρω πόσο γνωστό είναι στα μέλη μας το είδος κόμιξ που φέρει την ονομασία graphic novels. Πρόκειται για μεγάλες σε μήκος εξιστορήσεις οι οποίες καταλαμβάνουν έναν ολόκληρο τόμο και μπορούν να συγκριθούν με το μυθιστόρημα με μόνη διαφορά πως αυτές είναι δοσμένες σε μορφή κόμιξ.

Επίσης ως προς το περιεχόμενο στοχεύουν συχνά σε ενήλικο κοινό.

Για πολλούς από εμάς που μεγαλώσαμε διαβάζοντας κόμιξ και λογοτεχνία παράλληλα, τα εικοναγραφηγήματα αποτελούν ένα ιδιαίτερα ευχάριστο ανάγνωσμα. Διαβάζονται εύκολα, οι ιστορίες είναι συχνά συναρπαστικές και παράλληλα μπορείς να θαυμάσεις το σχέδιο του καλλιτέχνη καθώς υπάρχουν πολλοί εξαίρετοι κομικογράφοι σήμερα που ασχολούνται με το είδος και έχουν ένα αναγνωρίσιμο προσωπικό στυλ όπως ο αγαπημένος μου Ντάνιελ Κλάους (Daniel Clowes) ή ο Τσαρλς Μπερνς (Charles Burns).

Η λέξη εινονογραφήγημα έχει προταθεί στο παρελθόν για να αποδώσει τον όρο κόμιξ (κι ίσως δικαίως) δεν έπιασε. Δεν θυμάμαι αυτήν την στιγμή ποιος την έπλασε και πότε ακριβώς, θα πρέπει να το αναζητήσω μόλις ευκαιρήσω. Σήμερα θα ήθελα να την επαναφέρω και να την προτείνω ως απόδοση του όρου graphic novel το οποίο είναι πολύ συγκεκριμένος όρος, προς το παρόν αμετάφραστος και το βλέπω να παραμένει έτσι. Ο όρος γραφική νουβέλα όπως θα σπεύδαμε εύκολα να μεταφράσουμε κι ίσως θα ήταν πράγματι κι αυτό μια λύση, είναι όπως αντιλαμβάνεστε ανακριβής αφού άλλο πράγμα σημαίνει novel στα αγγλικά (μυθιστόρημα) κι άλλο πράγμα στην δική μας γλώσσα νουβέλα (αναφέρεται σε εξιστόρηση μικρότερη σε έκταση από ένα μυθιστόρημα, μεγαλύτερη όμως από ένα διήγημα).

Κατά κάποιον τρόπο, κοιτώντας την λέξη εικονογραφήγημα μού φαίνεται πως πλάστηκε κάπως πρόωρα περιμένοντας την συγκεκριμένη στιγμή για να επανέλθει και να δώσει λύση. :))
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Γραφικο Μυθηστορημα;;;;
Κοίτα, προσωπικά προτιμώ τις μονολεκτικές αποδόσεις έστω και σύνθετες γιατί στην προσωπική μου ζωή με έχει κουράσει π.χ. να λέω ηλεκτρονικό ταχυδρομείο κ.τ.λ. και πάντοτε θα προτιμώ τον κειμενογράφο από τον επεξεργαστή κειμένου.

Ακόμη κι εδώ που ο πρωτότυπος αγγλικός όρος είναι περιφραστικός, πιστεύω πως θα πρέπει να προτιμήσουμε έναν μονολεκτικό όρο, πόσο μάλιστα που ο συγκεκριμένος είναι και αρκετά περιγραφικός, και άλλωστε, τουλάχιστον θεωρητικά, το εικονογραφήγημα είναι σημασιολογικά ελαστικότερο αφού είναι αποδεσμευμένο από το μήκος (σε αντίθεση με το μυθιστόρημα) και θα μπορέσει να αποδώσει και πιο σύντομες αφηγήσεις αυτού του είδους. :)
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Θυμήθηκα και εντόπισα την πηγή όπου έχω συναντήσει τον όρο εικονογραφηγήματα. Καθώς φαίνεται τον έχει προτείνει ο Π. Μαρτινίδης και εγώ τον συνάντησα στο βιβλίο του Γιάννη Μ. Καλλιόρη "Ο Γλωσσικός Αφελληνισμός" όπου αναφέρεται ως εξής: "Έτσι έχουμε […] κόμικς για εικονογραφημένες σειρές ή, καλύτερα, εικονογραφήματα ή, ακόμα, εικονογραφηγήματα όπως έχει προτείνει ο Π. Μαρτινίδης, που δίνουν και παράγωγα, …"

Όπως έγραψα στην προηγούμενή μου ανάρτηση, εάν δεν έπιασε ο συγκεκριμένος όρος για τα κόμιξ, ίσως είναι κατάλληλη η περίσταση να τον ξαναπιάσουμε τώρα και να τον δούμε ως λύση στην περίπτωση των graphicnovels αφού καί περιγραφικός είναι, καί εύκολα παράγωγα δίνει όπως παρατηρεί κι ο Καλλιόρης (π.χ. εικονογραφηγητής για τον δημιουργό) καί ξεχωριστός είναι κι έτσι ταιριάζει σε αυτό το ξεχωριστό είδος τέχνης.

Παρεμπιπτόντως, το βιβλίο του Καλλιόρη επάνω στο συγκεκριμένο θέμα είναι πάρα πολύ καλό και ίσως καλά θα κάνω να το προτείνω σε ένα νέο νημάτιο.
 

Χίμαιρα

Όμορφο Νιάτο
Γραφικο Μυθηστορημα;;;;
Αν και είναι περίπου καλή μεταφορά του όρου graphic, θα πρέπει να λάβουμε υπ' όψη μας ότι η λέξη "γραφικός" πολύ απέχει στην καθομιλουμένη μας τελικά από τον πραγματικό ορισμό της, οπότε και δε θα οδηγούσε σε αυτό που πραγματικά θέλει να εκφράσει στην προκειμένη περίπτωση.
Θα συμφωνήσω με το Φαροφύλακα, ο όρος εικονογραφήγημα είναι εύχρηστος και πλέον σαφής.
(Έτσι κι αλλιώς και στις δύο περιπτώσεις θα πρέπει να κάθεσαι να εξηγείς στο μεγαλύτερο ποσοστό του πληθυσμού τι εννοείς, αφού θα σε κοιτάνε σα να ήρθες από άλλο πλανήτη!)
 
Αν και είναι περίπου καλή μεταφορά του όρου graphic, θα πρέπει να λάβουμε υπ' όψη μας ότι η λέξη "γραφικός" πολύ απέχει στην καθομιλουμένη μας τελικά από τον πραγματικό ορισμό της, οπότε και δε θα οδηγούσε σε αυτό που πραγματικά θέλει να εκφράσει στην προκειμένη περίπτωση.
Θα συμφωνήσω με το Φαροφύλακα, ο όρος εικονογραφήγημα είναι εύχρηστος και πλέον σαφής.
Συμφωνώ απόλυτα. Η λέξη γραφικός στην καθομιλουμένη σημαίνει είτε "ειδυλλιακός" (π.χ. γραφικό τοπίο) είτε "διασκεδαστικός/αξιοπερίεργος" (γραφικός τύπος).
Ο όρος εικονογραφήγημα είναι ιδανικός όχι μόνο νοηματικά, αλλά και αισθητικά: κανονικά θα λέγαμε εικονογραφαφήγημα, αφού η λέξη είναι σύνθετη από το εικονογραφ- και το αφήγημα, αλλά εδώ εφαρμόστηκε η απλολογία κι έτσι αποφύγαμε το αδέξιο -αφαφ-.
(Απλολογία έχουμε π.χ. στην αρχαία λέξη ἀμφιφορεύς > ἀμφορεύς, και στη ΝΕ λέξη διδάσκαλος > δάσκαλος).

Τί μου θύμισες, Φαροφύλαξ... Το υπέροχο εκείνο βιβλίο του Πέτρου Μαρτινίδη όπου πράγματι είχα πρωτοδεί την εν λόγω λέξη. Ο τίτλος του ήταν: Κόμιξ | Τέχνη και τεχνικές της εικονογραφήγησης. Είχα την ατυχή έμπνευση να το δανείσω το 1994, κι ακόμα το περιμένω... Αν θυμόμουν και σε ποιον το έχω δώσει... :ωιμέ:
 

Χίμαιρα

Όμορφο Νιάτο

Είχα την ατυχή έμπνευση να το δανείσω το 1994, κι ακόμα το περιμένω... Αν θυμόμουν και σε ποιον το έχω δώσει... :ωιμέ:
Ο παθός μαθός!
Κι εγώ είχα κάποτε δανείσει ένα βιβλίο που δεν πρόκειται να ξαναδώ ποτέ. Ασήμαντο ως προς το περιεχόμενό του, αλλά είχε μια καταπληκτική αφιέρωση από τη μητέρα μου που μου το είχε κάνει δώρο. :(

Από τότε δανείζω από σπάνια έως καθόλου, και σε ελάχιστα επιλεγμένα πρόσωπα.
 

Χρυσηίδα

Κοινωνός
άλλο πράγμα σημαίνει novel στα αγγλικά (μυθιστόρημα) κι άλλο πράγμα στην δική μας γλώσσα νουβέλα (αναφέρεται σε εξιστόρηση μικρότερη σε έκταση από ένα μυθιστόρημα, μεγαλύτερη όμως από ένα διήγημα).
Novel στα Αγγλικά σημαίνει ό, τι σημαίνει το μυθιστόρημα στα Ελληνικά.

Συνάντησα τον όρο "εικονογραφήγημα" σε ένα άρθρο του Μαρτινίδη και τον χρησιμοποιεί, όπως ακριβώς το λες Φάρε, σαν ελληνική απόδοση του "κόμικ". Είναι πολύ καλό άρθρο, στην ουσία μια συνηγορία υπέρ των κόμικς, αλλά πολύ - πολύ μεγάλο.
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Τί μου θύμισες, Φαροφύλαξ... Το υπέροχο εκείνο βιβλίο του Πέτρου Μαρτινίδη όπου πράγματι είχα πρωτοδεί την εν λόγω λέξη. Ο τίτλος του ήταν: Κόμιξ | Τέχνη και τεχνικές της εικονογραφήγησης. Είχα την ατυχή έμπνευση να το δανείσω το 1994, κι ακόμα το περιμένω... Αν θυμόμουν και σε ποιον το έχω δώσει... :ωιμέ:
Α τι μου θυμισες. Μου το ειχε παρει δωρο ο πατερας μου οταν ημουν μικρος. Φυσικα ηταν σε πολυ περιεργη γλωσσα και τοτε αδυνατουσα να το διαβασω. Ηταν ενδιαφερουσες ομως οι εικονες με τις λεζαντες-αναλυσεις.

Ακομα και την τελευτα φορα (πιο προσφατα) που δοκιμασα να το διαβασω δεν καταφερα να το καταλαβω. Εχω καιρο να το δω οποτε καπου σε μια γωνια καταχωνιαστηκε :(
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Συνάντησα τον όρο "εικονογραφήγημα" σε ένα άρθρο του Μαρτινίδη και τον χρησιμοποιεί, όπως ακριβώς το λες Φάρε, σαν ελληνική απόδοση του "κόμικ".
Πού το συνάντησες το άρθρο;

Είναι πολύ καλό άρθρο, στην ουσία μια συνηγορία υπέρ των κόμικς
Τα οποία κόμιξ έχουνε βρει πια την θέση τους ως η Ένατη Τέχνη! :μπράβο:
(έτσι, να είναι αριθμημένες οι τέχνες να μην τις μπερδεύουμε)
 

Χρυσηίδα

Κοινωνός
Το βρήκα στο συλλογικό τόμο Από το Παραμύθι στα Κόμικς - Παράδοση και Νεοτερικότητα (Εκδόσεις Οδυσσέας).

Θα μπορούσα, αν θέλετε, να κάνω ένα ρεζουμέ και να το αναρτήσω, αλλά εν καιρώ.

( Τώρα που βλέπω την παραπάνω ανάρτησή μου, και μάλιστα δις λόγω της παράθεσης, μου φαίνεται ότι είναι λάθος το "συνηγορία υπέρ". Το υπέρ για πλεονασμός μου κάνει. Ήμουν που ήμουν λεπτολόγα με κάτι τέτοια, στη λέσχη παράγινε το χάλι μου. Διορθώνω και τον εαυτό μου, τώρα :λυγμ: )
 

ΤΑΚ

Όμορφο Νιάτο
Μόνο εμένα μου φαίνεται ότι το εικονογραφήγημα έχει κάτι από γλωσσοδέτη;
Δεν έχει καθιερωθεί πάντως ο όρος και προσωπικά μου φαίνεται κακή απόδοση του - πολύ πιο ξεκάθαρου στα αγγλικά - 'graphic novel'.
H απόδοση που προτιμάω είναι 'εικονογραφημένο μυθιστόρημα' (τα κλασικά εικονογραφημένα τα προλάβαμε όλοι, έτσι δεν είναι;).
Θα μου πείτε ο όρος δεν είναι 'illustrated novel' αλλά 'graphic novel'. Όμως το 'graphic' εδώ έχει ακριβώς τη σημασία της εικονογράφησης (γιατί βέβαια ο όρος στα αγγλικά δηλώνει και άλλα πράγματα, όχι πάντοτε καλά' λ.χ. graphic language).
Αν θα έπρεπε σώνει και καλά να φτιάξουμε μία λέξη για την απόδοση της αγγλικής περίφρασης, θα μου φαινόταν καλύτερο το 'εικονομυθιστόρημα'.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Εγώ τον συνήθισα πάντως τον όρο. Να σημειώσω πως το έχω δει να χρησιμοποιείται κάπου για να αποδώσει το κόμιξ αν και δεν έχει βέβαια εξάπλωση.

Για το 'εικονογραφημένο μυθιστόρημα': και πώς θα λέμε τάχα ένα μυθιστόρημα που απλά έχει μέσα εικόνες;
 

ΤΑΚ

Όμορφο Νιάτο
Είχα προσπαθήσει να απαντήσω και προχτές, αλλά έφαγε την απάντηση η μαρμάγκα...
Στην ερώτησή σου, Φάρε, "πώς θα λέμε τάχα ένα μυθιστόρημα που απλά έχει μέσα εικόνες;" η απάντησή μου είναι "μυθιστόρημα με εικονογράφηση".
Είναι άλλο πράγμα, ας πούμε, το Stardust του Neil Gaiman ("μυθιστόρημα με εικονογράφηση") κι άλλο πράγμα το The Sandman του ίδιου ("εικονογραφημένο μυθιστόρημα" και μάλιστα σε συνέχεις). Αν θέλουμε σώνει και καλά μια λέξη μπορούμε να λέμε "εικονομυθιστορήματα" (στα αγγλικά πάντως δεν είναι μία λέξη και τον αγγλικό όρο μεταφράζουμε, σωστά; ).
Το πρόβλημα στα ελληνικά το δημιουργούν ίσως τα παιδικά βιβλία που τα λένε εικονογραφημένα, ενώ δεν είναι ας πούμε σαν τα Κλασικά εικονογραφημένα (εικονογραφημένα μυθιστορήματα δηλαδή), αλλά απλώς βιβλία με εικονογράφηση.
Στο μεταξύ, βρήκα και σε τι με ενοχλούσε και εξακολουθεί να με ενοχλεί το "εικονογραφήγημα": παραβιάζει τους όρους της παραγωγής της νεοελληνικής!
Αν τα δύο συστατικά του είναι α)η εικονογράφηση και β)το αφήγημα, τότε θα έπρεπε να το λέμε "εικονογραφοαφήγημα".
Το "εικονογραφήγημα" φαίνεται σαν να έχει παραχθεί είτε από την εικονογράφ-ηση και β) το ήγημα (!) είτε από μια άγνωστη ρίζα εικονογρ- και το αφήγημα...
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Νομίζω πως είναι σύμφωνα με τους κανόνες σχηματισμού τής Ελληνικής: εικονογραφ-αφήγημα (δίχως συνδετικό "ο") και έπειτα με απλολογία αφαφ > αφ όπως σημειώθηκε και πιο πάνω.

Επίσης, όπως έχει αναφερθεί είναι παλιά πρόταση τού Π. Μαρτινίδη για να αποδοθεί το κόμιξ και έχει μια ελάχιστη, σποραδική, παράλληλη χρήση σήμερα.

Να πω πως η πρότασή σου δεν μου ακούγεται άσχημη. Αναρωτιέμαι μονάχα αν δεν είναι έπειτα λίγο θέμα το να μην μπερδευτούμε ανάμεσα στα δύο: "εικονογραφημένο μυθιστόρημα" και "μυθιστόρημα με εικονογράφηση".

Το πιο βασικό πάντως σε όλην αυτήν την υπόθεση είναι να μην αποδοθεί σαν γραφικό μυθιστόρημα όπως ήδη γίνεται από αρκετούς, καθώς το graphic δεν αποδίδεται ως γραφικός στα Ελληνικά, μια χαρακτηριστική περίπτωση ψευδόφιλης λέξης όπως, είναι ο γλωσσολογικός όρος.
 

ΤΑΚ

Όμορφο Νιάτο
Ωχ, θα μπούμε σε βαθιά νερά και δεν είμαι ειδικός.
Ωστόσο, η διαδικασία που περιγράφεις
"εικονογραφ-αφήγημα (δίχως συνδετικό "ο") και έπειτα με απλολογία αφαφ > αφ"
είναι κατανοητή, αλλά όχι αναγκαστική.
Η απλολογία (και με τα λίγα που ξέρω απλολογικός είναι μάλλον και ο δικός μου σχηματισμός "εικονομυθιστόρημα", αν υποθέσουμε ότι στη δομή βάθους υπάρχει όχι η εικόνα, αλλά η εικονογράφηση), η απλολογία λοιπόν στο "εικονογραφήγημα" δημιουργεί έναν όρο που συσκοτίζει την ετυμολογική ρίζα και με υποχρεώνει να στραμπουλάω τη γλώσσα μου για να τον προφέρω.
Και δε μιλώ ως ειδικός, αλλά ως φυσικός ομιλητής. Η αυθόρμητη αντίδρασή μου να βάλω συνθετικό -ο- και να διατηρήσω τη ρίζα του α΄ συνθετικού έγινε ακριβώς για να αποφύγω αυτόν τον κακό για το δικό μου γλωσσικό αισθητήριο απλολογικό σχηματισμό.
Θα ήθελα να ξέρω αν υπάρχουν και άλλοι που βρίσκουν δυσκολοπρόφερτο τον όρο.
Σε κάθε περίπτωση είμαι κατά των εξεζητημένων και υπέρ των απλούστερων λύσεων και σε θέματα ορολογίας. Όσο πιο ξεκάθαρος και όσο πιο "φυσικός" ένας όρος, τόσο περισσότερες πιθανότητες έχει να καθιερωθεί. Το "γραφικό μυθιστόρημα" έχει ακριβώς το πλεονέκτημα της απλότητας (αλλά είναι βέβαια γραφικό!) για αυτό πρέπει να αναζητήσουμε κάτι εξίσου απλό, αν θέλουμε να αποτρέψουμε την καθιέρωσή του.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Ωστόσο, η διαδικασία που περιγράφεις
"εικονογραφ-αφήγημα (δίχως συνδετικό "ο") και έπειτα με απλολογία αφαφ > αφ"
είναι κατανοητή, αλλά όχι αναγκαστική.
Ε, μα τίποτα δεν είναι αναγκαστικό! :))

Η απλολογία είναι ένας έγκυρος μηχανισμός τής γλώσσας απλά κανονικά γι' αυτήν φροντίζει η χρήση* ενώ εδώ γίνεται μια τεχνητή εφαρμογή. Επίσης, μιας και πιαστήκαμε να αναλύουμε, φαίνεται πως ο σχηματισμός γίνεται από το ρήμα εικονογραφώ και όχι από το ουσιαστικό εικονογράφημα.

Πάντως έχεις δίκιο. Η λέξη αποδεικνύεται εξεζητημένη όταν μάλιστα υπάρχουν οι πιο απλές προτάσεις εικονιστόρημα και εικοναφήγημα. Ίσως είναι καιρός να μεταβώ κι εγώ στο εικονιστόρημα. :)


*παράδειγμα απλολογίας έχουμε στην λέξη αστροπελέκι το οποίο βεβαίως δεν παρομοιάζει τα άστρα με πελέκι αλλά την αστραπή: αστραποπελέκι > αστροπελέκι με ποπε > πε
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
αφου στα αγγλικα το graphic εννοει τη νουβελα που ειναι οπτικοποιημενη, θα προτεινα κατι σαν οπτικο ή εικαστικό αφήγημα.
 

Φαροφύλακας

Υποθετικός Σοφέρ
Προσωπικό λέσχης
Δεν είναι όμως τελικά η λ. εικόνα καλύτερη αφού περιγράφει ακριβώς το αντικείμενο, δηλ. κάτι που είναι δοσμένο με εικόνες; Οι λέξεις εικαστικό και οπτικό έχουν μια πιο διευρυμένη σημασία.
 

Αντέρωτας

Ξωτικό του Φωτός
Προσωπικό λέσχης
Το προτεινω με τη σκεψη οτι ειναι πιο συντομο και ευηχο απο το "εικονογρ-" ;)
 
Top