Αποσιωπητικά...

[Γαλή]

Πριν από αρκετό καιρό είχε πέσει στα χέρια μου ένα βιβλίο με μια σειρά από κείμενα του Ουμπέρτο Έκο, όπου σχολίαζε διάφορες καταστάσεις. Αυτό που μου έκανε τη μεγαλύτερη εντύπωση ήταν το τελευταίο, το οποίο και αναφερόταν στη χρήση των αποσιωπητικών. Δεν είχα αναρωτηθεί ποτέ για τη χρήση τους και έτσι μου προκάλεσε το ενδιαφέρον. Παραθέτω ένα απόσπασμά του:


..."Ένα ανάλογο επιστημονικό κριτήριο μας χρησιμεύει και για να διακρίνουμε τον επαγγελματία συγγραφέα από το συγγραφέα της Κυριακής (που επίσης μπορεί να γίνει διάσημος). Πρόκειται για τη χρήση των αποσιωπητικών στη μέση της φράσης.
Οι συγγραφείς χρησιμοποιούν τ' αποσιωπητικά μόνο στο τέλος μιας φράσης, για να δείξουν ότι θα μπορούσε να συνεχιστεί ("και για το θέμα αυτό θα μπορούσαμε να πούμε πολλά ακόμα, μα...) και στη μέση μιας φράσης ή μεταξύ φράσεων, όταν θέλουν να δείξουν την αποσπασματικότητα του λόγου ("Εκείνη η γλώσσα της λίμνης του Κόμο...αρχίζει ξαφνικά να στενεύει"). Οι μη συγγραφείς χρησιμοποιούν τ'αποσιωπητικά για να τους συγχωρεθεί ένα ρητορικό σχήμα το οποίο θεωρουν παρακινδυνευμένο: "Ήταν εξοργισμένος σαν...ταύρος".
Ο συγγραφέας είναι ένας άνθρωπος που έχει αποφασίσει να ωθήσει τη γλώσσα πέρα από τα όριά της και έτσι αναλαμβάνει την ευθύνη ακόμη και τολμηρών μεταφορών: "Θαύμα σαν κι αυτό δεν ξαναντίκρισα στη φύση: να λούζεται με ήλιους και να σφουγγίζεται με ποταμούς". Ολοι θα συμφωνούσαμε ότι σε αυτό το δίστιχο ο Αρτάλε υπερβάλει, σαν καλός μπαρόκ ποιητής, αλλά τουλάχιστον δεν κρύβει την πέτρα κρύβοντας στη συνέχεια το χέρι του. Αντίθετα, ο μη συγγραφέας θα έγραφε: "Να λούζεται...με ήλιους και να σφουγγίζεται... με ποταμούς", σαν να ήθελε να πει "φυσικά αστειεύομαι"."

Και στο κείμενο του Έκο ακολουθεί μια σειρά από παραδείγματα χρήσης των αποσιωπητικών.
Από... τότε που το...διάβασα πολλά από τα... αποσιωπητικά μου έχουν γίνει... θαυμαστικά...! :χαχαχα:
Πώς χρησιμοποιείτε τα αποσιωπητικά;

 

[Αντέρωτας]

Παντα μου την εσπαγε ο "μη συγγραφικος" τροπος αποσιωπητικων

Ποιο βιβλιο του Εκο ειναι;

 

[Γλωσσολάγνος]

Πολύ ενδιαφέρουσα η παράθεση, Γαλή. Μήπως πρόκειται για το Πώς γίνεται μια διπλωματική εργασία; (αν και δεν θυμάμαι τέτοιο απόσπασμα).

Το θέμα της στίξης είναι μεγάλο, αλλά όχι τόσο περίπλοκο όσο μοιάζει. Νομίζω ότι τα τελευταία 12-13 χρόνια, με την ταχύτατη γραπτή επικοινωνία που προσφέρει το Διαδίκτυο, ο γραπτός λόγος έχει προσεγγίσει πάρα πολύ τον προφορικό, και εννοώ υφολογικά. Δηλαδή γράφουμε όπως μιλάμε, και μάλιστα πολλοί συνηθίζουν να αποδίδουν γραπτά ακόμα και τις παρατεταμένες παύσεις ή και συλλαβές. Οι περισσότεροι απ' αυτούς ίσως ασυνείδητα, επειδή μεταφέρουν αυτόματα την ομιλία ή τη σκέψη τους σε γραφή. Φαντάζομαι όμως ότι κάποιοι το κάνουν συνειδητά, για να ζωντανέψουν (σε νατουραλιστικό βαθμό!) τον γραπτό τους λόγο και να τον κάνουν να πλησιάσει όσο γίνεται το προφορικό.

Ένα παράδειγμα τυπικού γραπτού λόγου με φυσιολογική χρήση κομμάτων και χωρίς αποσιωπητικά:

Εγώ πάντως νομίζω ότι, ανεξάρτητα από τα προσωπικά συμφέροντα του καθενός, θα πρέπει να συνεργαστούμε αρμονικά ώστε να βελτιωθεί η οικονομική κατάσταση της χώρας.

Ακολουθεί η ίδια πρόταση, αλλά γραμμένη όπως μπορεί να την έλεγε κάποιος (λίγο διστακτικά, ή ίσως λίγο σκεπτικά ή αφηρημένα):

Εγώ, πάντως, νομίζω ότιιιι... ανεξάρτητα από τα ...προσωπικά συμφέροντα του καθενός, ... θα πρέπει ναααα ...συνεργαστούμε αρμονικά ... ώστε να βελτιωθεί η οικονομική κατάστασηηη της χώρας.

Θα συμφωνήσω με τον Αντέρωτα μόνο εν μέρει, διότι θεωρώ ότι τα «μη συγγραφικά» αποσιωπητικά μπορούν να εντείνουν το χιούμορ ενός κειμένου και να γίνουν πολύ εκφραστικά. Αρκεί να χρησιμοποιούνται με φειδώ. Αυτό που τα κάνει ενοχλητικά είναι φυσικά η κατάχρηση ή η άκαιρη χρήση τους.

 

[Πιούζυ]

Πολυ ενδιαφερον θεμα θιξατε!

Εγω στις αρχες (δηλαδη καπου στο λυκειο) εβαζα συνεχεια αποσιωπητικα στο τελος καθε προτασης μεχρι που σιχαθηκα τον εαυτο μου και λογω σχολης προσπαθω να εκμεταλλευτω τη δυνατοτητα που μου προσφερει για σωστη χρηση της γλωσσας και να ενταξω στα κειμενα μου περισσοτερο τα κομματα βεβαιως χωρις υπερβολες παντα..

Το θεμα των σημειων στιξεως ειναι πολυ ενδιαφερον και νομιζω οτι στο σχολειο το περνανε λιγο ξωφαλτσα..

 

[Λορένα]

Δηλαδή γράφουμε όπως μιλάμε, και μάλιστα πολλοί συνηθίζουν να αποδίδουν γραπτά ακόμα και τις παρατεταμένες παύσεις ή και συλλαβές. Οι περισσότεροι απ' αυτούς ίσως ασυνείδητα, επειδή μεταφέρουν αυτόματα την ομιλία ή τη σκέψη τους σε γραφή. Φαντάζομαι όμως ότι κάποιοι το κάνουν συνειδητά, για να ζωντανέψουν (σε νατουραλιστικό βαθμό!) τον γραπτό τους λόγο και να τον κάνουν να πλησιάσει όσο γίνεται το προφορικό.

Ακριβώς αυτό κανω εγώ..

Η γραφή μου (στον υπολογιστή μιλαμε παντα) ακουλουθεί τον τρόπο σκέψης μου (μαλλον το τρόπο ομιλίας μου) και τα αποσιωπητικά μου βγαινουν ασυναισθητα.

Οπως χαρακτηριστικά λες Γλωσσολάγνε, σου θυμιζουν ένα ατέλειωτο ρεμβασμο
(το να ρεμβάζω.. ειναι μια απο τις αγαπημενες μου συνηθειες προδοθηκα και εδω.. )

 

[Γαλή]

Το βιβλίο λέγεται "Πώς να διαψεύδετε μία διάψευση και άλλες οδηγίες χρήσεως" και αποτελείται από κείμενα που εμφανίστηκαν στη στήλη "Το φακελάκι της Αθήνας" στο περιοδικό Espresso. (όπως γράφει στο οπισθόφυλλο)
Γλωσσολάγνε, έχω την ίδια εντύπωση για τη χρήση των αποσιωπητικών σήμερα και κάθε φορά που ακούω έναν εκφωνητή της τηλεόρασης να "τραβάει" το τέλος των λέξεων φαντάζομαι ότι το βλέπει μπροστά του γραμμένο με αποσιωπητικά και με πιάνουν τα γέλια!

 

[Δεινομάχη]

Γαλή πολύ ενδιαφέρον το θέμα που έβαλες!
Τα αποσιωπητικά είναι το σημείο στίξης που μπήκε στη ζωή μου μαζί με το Διαδίκτυο, τα φόρουμ, τις αναρτήσεις τις δικές μου ή των άλλων, και τα προσωπικά ηλεκτρονικά μηνύματα!

Στην αρχή δεν με είχαν απασχολήσει κ τα χρησιμοποιούσα για να δείξω ότι αυτό που γράφω συνεχίζεται, μα δεν συνέχιζα την γραπτή έκφραση της σκέψης μου. Άλλες φορές, διότι ήταν μεγάλη η ανάλυση κ τι να πρωτογράψω και άλλες, διότι υπονοούσα ότι καταλαβαινόμαστε με τους αποδέχτες χωρίς να χρειάζεται αυτή η ανάλυση!

Όταν όμως έτυχε να διαβάσω αναρτήσεις που είχαν μόνο αποσιωπητικά, και αυτό έγινε πολλές φορές, άρχισα να τα βλέπω αλλιώς! Ο λόγος εκείνος ήταν μια συνεχόμενη αποσιώπηση! Διάβαζα κ ξαναδιάβαζα τα μηνύματα με τα αποσιωπητικά (χωρίς άλλο σημείο στίξης) κ δεν καταλάβαινα το νόημα τους! Η σκέψη μου ήταν ότι ή δεν ήξερε τι ήθελε να πει εκείνος που έγραφε ή δεν μπορούσε να το εκφράσει. Στο τέλος μου έμενε η αίσθηση ότι δεν ήξερε τι ήθελε να πει! Με αφορμή αυτό, άρχισα να αποσαφηνίζω τις φράσεις μου κ να μην χρησιμοποιω αποσιωπητικά παρά μονάχα αν ήταν εντελώς απαραίτητα! Τα περιόρισα συνειδητά, το πρόσεξα αυτό το σημείο και πιστεύω ότι έτσι γινόταν πιο ξεκάθαρο εκείνο που ήθελα να πω! Περιορισμός των αποσιωπητικών λοιπόν!

Έχω παρατηρήσει κ εγώ, όπως το λένε ο Λάγνος κ η Λορένα παραπάνω, πως ο τρόπος που γράφουμε μοιάζει με τον τρόπο που μιλάμε. Δηλαδή προσπαθούμε στον γραπτό μας λόγο να αναπαραστήσουμε τον προφορικό λόγο! Μιλάω για αναρτήσεις σε φόρα, καθώς επίσης και για ηλεκτρονικά μηνύματα! Πιστεύω πως η ίδια μας η ανάγκη για επικοινωνία, για αμεσότερη επικοινωνία μας οδήγησε σε αυτόν τον τρόπο γραφής! Πχ άλλο είναι να πεις "Καλημέρα" κ άλλο "ΚαλημέεεΕρααααα"!!! Εντάξει το παράκανα λίγο!!

Ενδιαφέρουσα είναι και η γενικότερη χρήση των σημείων στίξης καθώς κ η αναπαράσταση του προφορικού μας λόγου στα φόρα, σε μια προσπάθεια να έρθουμε πιο κοντά! Θα σας παραπέμψω σε διήγημα του Τολστόι, ο οποίος αναρωτιόταν τη θέση όχι των αποσιωπητικών, μα του θαυμαστικού στη ζωή του! Ανακάλυψε πως ήταν ένα σημείο στίξης που δεν χρησιμοποιούσε! Έτσι το κοτσάρησε δίπλα από το όνομα του σε κάποιο έγγραφο - αν δεν κάνω λάθος - και με αυτόν τον τρόπο ταχτοποίησε το παραμέλημένο θαυμαστικό!

Εμένα, πάντως με προβληματίζει η χρήση του "," και ψάχνω να διαβάσω κάτι παραπάνω γι' αυτό!

 

[Αντέρωτας]

Μέχρι πριν πρόσφατα κι εγώ χρησιμοποιούσα αποσιωπητικά κατα κόρον. Μου φαινόταν οτι η η τελεία σταματάει τη ροή πολύ απότομα, πιο απότομα απο αυτο που ήθελα να πω "προφορικά". Επίσης τα αποσιωπητικά τα χρησιμοποιούσα λόγω αβεβαιώτητας, ή εκεί που κανονικά θα έβαζα άνω τελεία (βλ. ανάρτηση σε άλλο σχετικό θέμα). Γενικως ηταν πιο εκφραστικά.

Άσχετο: τα παιδικά κόμικς πρηγούμενων δεκαετιών (Ποπάυ κλπ) χρησιμοποιούσαν θαυμαστικά αντί για τελείες σε καθε φραση, κάτι το οποίο είχα υιοθετήσει στην κανονική μου γραφή (πχ σχολείο :Ρ). Ξέρει κανένας γιατί το καναν αυτο;;;

 

[Γλωσσολάγνος]

Μπράβο βρε Αντέρωτα που το έθιξες αυτό με τα κόμιξ! Πάμπολλες φορές είχα αναρωτηθεί κι εγώ πάνω στα μόνιμα θαυμαστικά. Άραγε θεωρούσαν ότι η τελεία ήταν υπερβολικά μικρή και δεν θα ήταν ορατή; Ποτέ δεν το κατάλαβα. Επίσης, τουλάχιστον στα Μίκυ Μάους, ήταν συχνότατη η χρήση έντονων γραμμάτων* σε πολλά σημεία που δεν φαινόταν απαραίτητο.

* τα μπολντ εννοώ - μερικοί τα λένε μαύρα, λες και τα υπόλοιπα γράμματα είναι άσπρα ή κίτρινα ή...

 

[Φαροφύλακας]

Στο περιοδικό MAD χρησιμοποιούν κατά κόρον έντονα γράμματα, πολλές φορές, σχεδόν σε κάθε σύννεφο.

 

[Χρυσηίδα]

Λοιπόν, να πω αυτό που μου περνάει απ’ το μυαλό. Το κωμικό στα κόμικς δημιουργείται είτε μέσα από τις καταστάσεις, είτε μέσα από διάφορα εφέ : λογοπαίγνια, υπερβολές, το στοιχείο του παραλόγου και το στοιχείο του γκροτέσκ(ου) (grotesque). Αν μπορούσα με μια λέξη να εξηγήσω το γκροτέσκ θα έλεγα ότι αναφέρεται σε χονδροειδείς καταστάσεις.

Π.χ. στον Ποπάυ, που αναφέρθηκε, ο ήρωας είναι πολύ –πολύ δυνατός, η Όλιβ πολύ –πολύ ψηλή και λεπτή, ο κακός πολύ – πολύ χοντρός και άσχημος.

Προφανώς, αυτά τα εφέ, της υπερβολής και του γκροτέσκ θέλουν να αποτυπωθούν και με τη στίξη και ποιο είναι το πιο υπερβολικό σημείο της; Το θαυμαστικό!

Ίσως και η χρήση μόνο κεφαλαίων γραμμάτων αυτό το σκοπό να εξυπηρετεί.

 

[Αντέρωτας]

Ως κομιξόβιος, στο σχολείο σε κάποια φάση είχα υιοθετήσει 100% τα θαυμαστικά αντί για τελείες. Δεν το παρατηρούσε (σχεδον) κανένας ωσπου ένας τυπικότατος καθηγητής με υπερβάλλοντα ζήλο είχε διαγράψει ένα-ένα τα θαυμαστικά (= όλα τα σημεία στίξης) μιας έκθεσης!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Μάλιστα πριν μας παραδώσει τα γραπτά ανέφερε κάποιον που "του είχε βιδώσει" να αντικαταστήσει τις τελείες με θαυμαστικά και τον ταλαιπώρησε πολύ, με την κακή όραση που είχε!!

 

[Γλωσσολάγνος]

Ως κομιξόβιος, στο σχολείο σε κάποια φάση είχα υιοθετήσει 100% τα θαυμαστικά αντί για τελείες. Δεν το παρατηρούσε (σχεδον) κανένας ωσπου ένας τυπικότατος καθηγητής με υπερβάλλοντα ζήλο είχε διαγράψει ένα-ένα τα θαυμαστικά (= όλα τα σημεία στίξης) μιας έκθεσης!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Και βλέπω ότι βρήκες την ευκαιρία να τα αποκαταστήσεις στο τέλος αυτής της πρότασης

Χρυσηίδα, βρίσκω πολύ πειστική την εξήγησή σου. Από την άλλη, όσον αφορά τα κεφαλαία, πιστεύω ότι τα επέλεξαν περισσότερο για ν' αποφύγουν το πολυτονικό, που τότε ήταν ακόμη υποχρεωτικό. Αν θυμάμαι καλά, το πρώτο ελληνικό Μίκυ Μάους κυκλοφόρησε το 1966.

 

[Αντέρωτας]

Ξεχνας οτι και τα ξενα κομικς χρησιμοποιουν κεφαλαια. Νομιζω ειναι θεμα τυπογραφιας (πιο επαγγελματικα, πιο απροσωπα, πιο ευκολα)

(να αναφερω οτι κατα 99,99% εχω υιοθετησει κεφαλαια οταν γραφω με το χερι;; ))

 

[Γλωσσολάγνος]

Ξεχνας οτι και τα ξενα κομικς χρησιμοποιουν κεφαλαια.

Σωστό, δεν το σκέφτηκα σφαιρικά το θέμα. Πάντως έχω δει και κόμιξ που χρησιμοποιούν και πεζά. Και δεν εννοώ μόνον τον Αστερίξ μεταφρασμένο στα αρχαία Ελληνικά ή στα Λατινικά. )

 

[Φαροφύλακας]

Μάλιστα πριν μας παραδώσει τα γραπτά ανέφερε κάποιον που "του είχε βιδώσει" να αντικαταστήσει τις τελείες με θαυμαστικά και τον ταλαιπώρησε πολύ, με την κακή όραση που είχε!!

χρησιμοποίησε πράγματι αυτήν την έκφραση;

 

[Αντέρωτας]

Σωστό, δεν το σκέφτηκα σφαιρικά το θέμα. Πάντως έχω δει και κόμιξ που χρησιμοποιούν και πεζά. Και δεν εννοώ μόνον τον Αστερίξ μεταφρασμένο στα αρχαία Ελληνικά ή στα Λατινικά. )

Σαφως. Θυμαμαι πχ τον Τεντεν και τους Μπλέικ και Μόρτιμερ. Το MAD νομίζω κι αυτό χρησιμοποιεί μικρά

χρησιμοποίησε πράγματι αυτήν την έκφραση;

Ναι, κατι για βιδωμα ειπε. Τωρα αν ηταν σε αυτο το χρονο (η αν ηταν αόριστος) δε θυμαμαι ακριβώς ))

 

[Παρωνύμιος]

Έκο... ο μεγάλος Δάσκαλος...

Χρησιμοποιώ τα αποσιωπητικά γιατί έτσι και μιλάω συνήθως... σπάνια κανείς καταλαβαίνει αν τέλειωσα αυτό που λέω... συνήθως με κοιτούν περιμένοντας κάποια συνέχεια στα λεγόμενα... συνέχεια που όμως δεν υπάρχει, αλλ' αφήνω ν' αναπτυχθεί δημιουργικά στο μυαλό τους... Ίσως όλο αυτό να το καλλιέργησα ασυνείδητα, προσπαθώντας να μην ακούγομαι απότομος, πού 'ναι το φυσικό μου.

Και καθώς κάπως έτσι και ρωτώ... πού να πάει ο νους τους ότι ρωτώ...

Τα αποσιωπητικά μπορούν να δημιουργήσουν την εντύπωση ερώτησης...

φορές, αυτό είναι ενοχλητικό γι' αυτόν που ερωτάται...

φορές, αυτό είναι χρήσιμο γι' αυτόν που ρωτάει...

φορές, κερδίζουν και οι δυο...


Σίγουρα, τ' αποσιωπητικά δημιουργούν ένα διαφορετικό ύφος από το σύνηθες. Παράδειγμα:


Ω, Άντσο, το ξέρ' ότι σ' αρέσει η μασημένη τροφή,
μα συ έχεις όλα σου τα δόντια.

Ω, Άντσο, το ξέρ' ότι σ' αρέσει η μασημένη τροφή...
μα συ έχεις όλα σου τα δόντια...